กับดักทูซิดิดีส (Thucydides Trap)

กับดักทูซิดิดีส (Thucydides Trap) คือ แนวคิดทางรัฐศาสตร์ที่อธิบายภาวะที่มหาอำนาจเดิมเกิดความหวาดระแวงต่อการผงาดขึ้นมาของมหาอำนาจใหม่ ความกลัวนี้มักผลักดันให้ทั้งสองฝ่ายนำไปสู่ความขัดแย้งหรือสงครามอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

แนวคิดนี้มาจาก ทูซิดิดีส (Thucydides) นักประวัติศาสตร์ชาวกรีกโบราณ ผู้บันทึกเรื่องราวเกี่ยวกับ สงครามเพโลพอนนีเซียน (Peloponnesian War)

ซึ่งทูซิดิดีส ได้บันทึกวิกฤตการณ์ในยุคกรีกโบราณไว้ว่า:

“การผงาดขึ้นมาของอาร์มีส (Athens) และความหวาดกลัวที่เกิดขึ้นในใจของสปาร์ตา (Sparta) คือสิ่งที่ทำให้สงครามไม่อาจหลีกเลี่ยงได้”

• มหาอำนาจเดิม (Ruling Power): สปาร์ตา นครรัฐทหารผู้ครองความเป็นใหญ่ในเวลานั้น
• มหาอำนาจใหม่ (Rising Power): เอเธนส์ นครรัฐที่เจริญรุ่งเรืองอย่างรวดเร็ว ทั้งด้านเศรษฐกิจ การค้า และนาวิกานุภาพ

เมื่อเอเธนส์ขยายอิทธิพล สปาร์ตาจึงรู้สึกมั่นคงน้อยลง ความระแวงและการประเมินสถานการณ์ผิดพลาดของทั้งสองฝ่าย สุดท้ายก็นำไปสู่ สงครามเพโลพอนนีเซียน (Peloponnesian War) ที่กัดกินอารยธรรมกรีกจนทรุดโทรมลงทั้งคู่

แนวคิดนี้มีรากฐานมาจากข้อสังเกตของทูซิดิดีส นักประวัติศาสตร์ชาวกรีกโบราณผู้บันทึกสงครามเพโลพอนนีเซียน ซึ่งระบุว่าโครงสร้างส่วนบนของความขัดแย้งไม่ได้เกิดจากอุบัติเหตุทางการเมือง หากแต่เกิดจากสภาวะทางจิตวิทยาและโครงสร้างอำนาจที่เปลี่ยนแปลงไป เมื่อ “มหาอำนาจเดิม” (Ruling Power) เกิดความหวาดระแวงและสูญเสียความมั่นคงอย่างลึกซึ้ง ต่อการทะยานขึ้นมาของ “มหาอำนาจใหม่” (Rising Power) ความกลัวและการประเมินสถานการณ์ที่ผิดพลาดของทั้งสองฝ่ายจึงกลายเป็นแรงขับเคลื่อนที่ผลักดันให้ระบบระหว่างประเทศตกอยู่ภายใต้สภาวะล่อแหลม ซึ่งมักลงเอยด้วยสงครามและการทำลายล้างร่วมกัน (Mutual Destruction) ดังเช่นที่เกิดขึ้นระหว่างสปาร์ตาและเอเธนส์ในอดีต

เหตุผลที่แนวคิดนี้กลับมาฮิตในศตวรรษที่ 21 ก็เพราะมันชี้เป้าไปที่ความสัมพันธ์ระหว่างสองยักษ์ใหญ่:

สหรัฐอเมริกา (มหาอำนาจเดิม): พยายามรักษาความเป็นระเบียบโลกเดิม (Status Quo) และอิทธิพลในภูมิภาคต่าง ๆ เช่น ทะเลจีนใต้

จีน (มหาอำนาจใหม่): เติบโตอย่างก้าวกระโดดทั้งทางเศรษฐกิจ เทคโนโลยี และการทหาร ผ่านนโยบายอย่าง Belt and Road Initiative (BRI)

ความท้าทายในปัจจุบันคือ ทั้งสองฝ่ายจะสามารถเรียนรู้จากประวัติศาสตร์เพื่อสร้าง “ทางรอด” จากวิกฤตนี้ โดยไม่เดินซ้ำรอยสปาร์ตาและเอเธนส์ในอดีต